Zamość

 

RATUSZ

Zbudowany został na przełomie XVI i XVII w. wg projektu Bernarda Moranda.

W latach 1639 – 1651 gruntownie przebudowany przez Jana Jaroszewicza i Jana Wolffa. Obiekt powiększono i podwyższono przez wprowadzenie trzech kondygnacji z wysoką attyką. Elewacje o manierystycznych proporcjach, rytmicznych podziałach i bogatym wystroju architektonicznym. W XVIII w. przed fasadą ratusza wybudowano odwach i dwuskrzydłowe, wachlarzowe schody wsparte na arkadach. W 1770r. wieża otrzymała smukły hełm z latarnią.

 

D. WIĘZIENIE

W latach 1823-25 na zapleczu ratusza, w miejscu drewnianych jatek, wzniesiono piętrowy budynek więzienny w duchu „koszarowego” klasycyzmu wg projektu gen. J. Mallet-Malletskiego. Skrzydła boczne, łączące budynek z gmachem ratusza, powstały po 1848. O przybytku surowej Temidy przypomina monumentalna brama frontowa. Wymiar sprawiedliwości symbolizuje waga, a sędziów –atrybuty: ręka i oko, umieszczone nad wejściem.

 

 RYNEK WIELKI

Jest jednym z piękniejszych XVI-wiecznych reprezentacyjnych placów w Europie. W każdej pierzei Rynku znajduje się zespół podcieniowych kamienic mieszczańskich. Rynek Wielki jest placem idealnie kwadratowym o wymiarach 100 x 100 m. Na rynku krzyżują się pod kątem prostym dwie główne osie zespołu staromiejskiego. Oś podłużna o długości 600 m przebiega zgodnie z kierunkiem wschód – zachód, od bastionu VII do rezydencji Zamoyskich. Oś poprzeczna licząca 400 m przebiega z północy na południe, łącząc Rynek Wielki z rynkami: Solnym i Wodnym.

 

 

KAMIENICA WILCZKOWSKA

 

Kamienica pochodzi z pocz. XVII w. Obecną formę i wystrój zawdzięcza przebudowie z lat 1665 – 1674 przez Jana Wilczka, rajcę miejskiego. Inicjały właściciela kamienicy zachowały się na elewacji i belkach stropowych wewnątrz pomieszczeń. Kamienica po przebudowie otrzymała wczesnobarokowy wystrój. W lewym górnym narożniku umieszczona została płaskorzeźba przedstawiająca św. Jana Chrzciciela, a niżej św. Tomasza Apostoła z trzema włóczniami.

 

 

 

KAMIENICA „ POD ANIOŁEM „

 

Kamienicę wystawił w latach 1632 - 1634 bogaty kupiec ormiański – Gabriel Bartoszewicz.

We wnęce na I piętrze płaskorzeźba z przedstawieniem figury Gabriela Archanioła z lilią / patrona fundatora kamienicy/. Ścianę II piętra zdobią dwa lwy stojące po bokach i smok umieszczony pośrodku. Lwy symbolizują ochronę domu przed złem, które przedstawiono w postaci smoka. We wnętrzach pozostały oryginalne belkowe stropy i wspaniałe kamienne obramienia bliźniaczych okien. Izba tylna na parterze posiada bogaty późnorenesansowy wystrój rzeźbiarsko-architektoniczny z bogatą dekoracją roślinną. Obecnie kamienica jest siedzibą Muzeum Zamojskiego.

 

 

 

KAMIENICA „ POD MAŁŻEŃSTWEM „

 

Nazywana też „Szafirową”, zbudowana przez kupca ormiańskiego Torosza w 2 ćw. XVII w. Dzięki zachowanej fasadzie reprezentuje typową kamienicą ormiańską w mieście. Fasadę zdobi fryz geometryczny i roślinny. Nazwa kamienicy pochodzi od przedstawienia groteskowych postaci mężczyzny i kobiety umieszczonych w strefie attyki. Wnętrza zachowały wiele cech z pierwotnego układu.

  

KAMIENICA „POD MADONNĄ”

 

Zawdzięcza swoją nazwę wczesnobarokowej płaskorzeźbie na fasadzie przedstawiającej Madonnę

z Dzieciątkiem depczącą fantastycznego smoka. Wzniesiona w XVII w. przez kupca Sołtana Sachwelowicza i odrestaurowana w ostatnich latach urzeka bogatą dekoracją fasady. Kamienica zwieńczona wysoką attyką, którą zrekonstruowano w oparciu o zachowane stare fotografie. Obecnie w kamienicy mieści się Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. Bernarda Moranda.

 

KAMIENICA „POD ŚW.KAZIMIERZEM”

 

Otrzymała nazwę od barokowej płaskorzeźby umieszczonej we wnęce konchowej na I piętrze fasady.

Zbudowana w XVII w. była na przemian własnością aptekarzy polskich i kupców ormiańskich.

Na fasadzie kamienicy umieszczono figurę św. Kazimierza, patrona nowego właściciela kamienicy – Kazimierza Lubeckiego. Zachowany jest pierwotny układ wnętrz z sienią pośrodku.

 

KAMIENICA PIECHOWICZOWSKA

 

Zwana również „Apteczną” jest świadectwem niezwykłej tradycji trwającej od przeszło 350 lat, polegającej na utrzymaniu do dzisiaj w jej wnętrzach apteki. Jednopiętrową kamienicę z attyką wzniósł Szymon Piechowicz z Turobina, aptekarz i profesor medycyny w Akademii Zamojskiej. Dobrze zachowany układ pomieszczeń z sienią i schodami. We wnętrzu apteki znajduje się interesujący zespół ciemnych, dębowych mebli z końca XIX wieku.

 

KAMIENICA TELANOWSKA LUB ZAMOYSKICH

 

Wzniesiona w latach 1591-99 przez Bernarda Moranda dla włoskiego kupca. W 1599 roku przechodzi na własność kanclerza Jana Zamoyskiego. Fasada kamienicy z 4-arkadowym podcieniem, fryzem podokiennym i attyką miała być wzorem dla innych kamienic przyrynkowych. W pomieszczeniach zachowały się dekoracyjne sklepienia.

 

KAMIENICA MORANDOWSKA II

 

Bernardo Morando zaprojektował i rozpoczął budowę kamienicy ok.1590 r. o czym świadczy m.in. regularna, czterookienna fasada z arkadami, zdobionymi na włoską modłę pełnoplastycznymi boniami. Wyżej bogaty płaskorzeźbiony fryz okuciowy z rozetami. Elewację boczną zdobi płaski fryz utworzony z połączonych prostokątów i owali. W podcieniu portal arkadowy. W sali na piętrze polichromowany fryz roślinny ze znakami zodiaku.

 

KAMIENICA ABREKOWSKA

 

Związana jest z nazwiskiem profesorów Akademii Zamojskiej: Stanisławem Rosińskim i Andrzejem Abrek, który w 1636 roku nabył dom i przebudował go na okazałą kamienicę z murowanym piętrem i attyką. Piękny arkadowy portal w podcieniu, z trójkątnym szczytem i trzy kamienne obramienia drzwi w sieni pochodzą z pierwszego etapu budowy.

 

KAMIENICA SZCZEBRZESKA

 

Zbudowana pod koniec XVI w przez miasto Szczebrzeszyn dla bezpiecznego przechowywania skarbów w twierdzy zamojskiej. Regularna fasada tej kamienicy wyróżnia się boniowanymi arkadami podcieni. Nad gzymsem prostokątnego portalu znajduje się bogato rzeźbione zwieńczenie z kartuszem, w którym umieszczono prawdopodobnie herb Szczebrzeszyna.

 

KAMIENICA TUROBIŃSKA

 

Zbudowana w latach 1604-1610 wg projektu Bernarda Moranda przez ordynackie miasto Turobin. Zachowała trzytraktowy układ pomieszczeń, z sienią przelotową na osi i późnorenesansowe formy wzorów dekoracji, opartych na wzorach włoskich z ksiąg Sebastiana Serlia. Fasadę zdobi fryz składający się z motywów plecionki.

 

KAMIENICA LINKOWSKA

 

Wyróżniająca się wśród kamienic w Rynku Wielkim. Wybudowana w ostatnich latach XVII w. przez Jana Michała Linka w stylu klasycyzującego baroku. Dekorację fasady tworzą żłobkowane pilastry w porządku jońskim. Nad oknami rzeźbione popiersia mitologicznych wojowników – Minerwy w szyszaku i Herkulesa w lwiej skórze. We fryzie podokiennym znajdują się gałązki laurowe i palmy – symbole chwały i zwycięstwa. Pod pilastrami występują panoplia, czyli wiązki broni i zbroi.

 

KAMIENICE PIERZEI PN.RYNKU WIELKIEGO

 

Po zachodniej stronie ratusza zachowały się tylko 2 kamienice podcieniowe, o wspólnej fasadzie ujednoliconej w XIX wieku. Dom zlokalizowany w parceli zach. zachował poźnorenesansową kamieniarkę i dekorację stiukową z połowy XVII w. Pod trójprzęsłowym podcieniem arkadowy portal.

 

DZWONNICA KATEDRY

 

Wzniesiona w stylu późno barokowym w II połowie w XVIII wg projektu Jerzego de Kawe. W przejściu umieszczone są płyty upamiętniające martyrologię Zamojszczyzny w czasie II wojny światowej. Na dzwonnicy umieszczone są 3 zabytkowe dzwony : „Jan „ ufundowany przez Jana Zamoyskiego Sobiepana w 1662 r , „ Tomasz” fundacji Tomasza Józefa Zamoyskiego z 1721 r i „Wawrzyniec „ ufundowany w 1715 r przez dziekana zamojskiego Ks. Wawrzyńca Sikorskiego.

 

INFUŁATKA

 

Piętrowy dom dziekanów zamojskich, wzniesiony w końcu XVI w. przez Bernarda Moranda. Przebudowany ok. 1620 r. przez ks. Mikołaja Kiślickiego, pierwszego infułata i dziekana zamojskiego. Świadczy o tym bogato rzeźbiony wczesnobarokowy portal z doryckimi kolumnami zwieńczony jest herbem fundatora. Na parterze obecnie mieści się Muzeum Sakralne Katedry z bezcennymi zbiorami . Zorganizowane z inicjatywy, kosztem i staraniem Jana Zamoyskiego ostatniego ordynata. Ekspozycja zawiera przedmioty pochodzące ze skarbca kolegiaty, dary ordynatów zamojskich, członków kapituły, profesorów Akademii i szlachty.

 

ARSENAŁ

 

Wzniesiony przez Bernarda Moranda w latach 1582-84 usytuowany na północ od pałacu był jedną z pierwszych budowli publicznych w mieście. Budynek ma dł. 63 m. Na niskie piętro prowadzą zewnętrzne schody umieszczone nad portalem. Obecnie siedziba – Muzeum Barwy i Oręża. Na parterze ulokowano stałą ekspozycję XVII wiecznej zbrojowni tj. białą broń palną, uzbrojenie, armaty oraz wystawę obrazującą historię twierdzy Zamość wraz z modelem miasta.

 

GMACH D.AKADEMII ZAMOJSKIEJ

 

Uroczyste otwarcie akademii miało miejsce 15 marca 1595 roku. Z okazji tego wydarzenia fundator uczelni wydał słynną „Odezwę do Polaków", w której nakreślił pożytek z nauki i zachęcał do studiów. Wzorcowe rozplanowanie wczesnobarokowego gmachu, o ścisłej symetrii i osiowości z krzyżowym układem komunikacyjnym jest wybitnym osiągnięciem w dziedzinie architektury szkolnej XVII w. Obecnie budynek jest siedzibą I Liceum Ogólnokształcącego im. J. Zamoyskiego.

 

BRAMA SZCZEBRZESKA

 

Jedna z 3 bram miasta wzniesiona wg projektu Bernarda Moranda w latach 1603-1605. Przebudowana w latach 1770-71 zwana była również Floriańską od figury św. Floriana umieszczonej w attyce. Obecną formę architektoniczną zawdzięcza przebudowie klasycystycznej z lat 1821-1825. Od strony wsch. przylega do bramy dobrze zachowana kurtyna biegnąca do bastionu nr 2.

 

STARA BRAMA LUBELSKA

 

Wybudowana w pierwszym okresie powstawania miasta. W lutym 1588 r. przeprowadzono tędy arcyksięcia Maksymiliana wziętego do niewoli przez Jana Zamoyskiego w bitwie pod Byczyną. Na frontonie umieszczona jest alegoryczna personifikacja Polski. Brama ta spełniała jednocześnie rolę łuku tryumfalnego. W 1604 r. zamurowana. Łaciński napis w tłumaczeniu brzmi:

"Witaj Życiodajna Matko Polsko! Ty nie tylko murami lecz także życiem i krwią masz być przez nas broniona. O Gwiazdo Wolności i Szlachetności Polsko witaj. Jan z Zamościa z własnych funduszów wystawił".

 

NOWA BRAMA LUBELSKA

 

Wzniesiona w l. 1821-1822 w stylu klasycystycznym. Zasadniczą bramę stanowi wyższa część kompleksu z monumentalną ceglano-kamienną fasadą. W niższych partiach usytuowane są skromniejsze wejścia, prowadzące do pomieszczeń sąsiadujących z bramą. Zrekonstruowano przylegające kurtyny, odkryto i zabezpieczono fragmenty kojca w fosie. W 1982r. odtworzono nad fosą drewniany most łączący otwartą bramę z nasypem ziemnym broniącym pierwotnie dostępu do bramy.

 

STARA BRAMA LWOWSKA

 

Wzniesiona wg proj. Bernarda Moranda na przełomie XVI/XVII w. W zwieńczeniu płaskorzeźba przedstawiająca św. Tomasza Apostoła (patrona miasta) klęczącego przed Chrystusem, po bokach kartusze herbowe rodu Zamoyskich. Poniżej łacińska inskrypcja :”Zwycięzco grzechu, piekła i śmierci odeprzyj wściekłe ataki wszystkich nieprzyjaciół". W ścianach bocznych ukośne otwory strzelnicze do prowadzenia ognia czy obserwacji z przyległych kazamat.

 

NOWA BRAMA LWOWSKA

 

Wzniesiona w latach 1820-21 r. wg proj. inż. wojskowego Jana Pawła Lelewela, otrzymała monumentalną klasycystyczną fasadę. Po zniesieniu wałów stała się budynkiem wolnostojącym. Otwór bramy z półkolistym tympanonem nawiązuje wyglądem do łuku tryumfalnego w Saint Denis Paryżu. W tympanonie widoczne są inicjały Aleksandra I, cara Wszechrosji i króla Polski. Od 1980 r mieści się tu siedziba Polskiej Orkiestry Włościańskiej im. Karola Namysłowskiego.

 

 

CELA WALERIANA ŁUKASIŃSKIEGO

 

W związku z budową Nowej Bramy Lwowskiej w 1821r. Stara Brama uległa likwidacji przez zamianę na kazamaty. Nad portalem widoczne ślady po napisie „WIĘZIENIE” umieszczonym w czasach Królestwa Kongresowego. Na elewacji tablica z płaskorzeźbionym popiersiem Waleriana Łukasińskiego (1786 -1868), działacza patriotycznego, założyciela Wolnomularstwa Narodowego i Towarzystwa Patriotycznego, więźnia twierdzy zamojskiej w latach 1824-25 przykutego do działa z inskrypcją: „Nie ma mocy, która by zmogła miłość Ojczyzny prawdziwą”.

 

KOJEC

 

Budowla forteczna pochodząca z 1837r. wzniesiona nad kanałem wodnym fosy, w celu jej obrony. Ma kształt nieregularnego pięcioboku. Ceglano-kamienna architektura zewnętrzna nawiązuje do zamojskiej architektury fortecznej z czasów gen. Mallet-Malletskiego. Wnętrze nakryte jest potężnym sklepieniem kolebkowym. W latach 80-tych odkryto także i zabezpieczono fundamenty kojców przed Bramą Lubelską Nową i furtą w kurtynie VI-VII. Ostatni tkwi w ziemi przed Bramą Lwowską Nową.

 

PARK MIEJSKI

 

Jest czołowym modernistycznym założeniem zieleni w Polsce. Powstał na terenach pofortecznych w latach 1919-1926, wg konkursowego projektu opracowanego przez Waleriana Kronenberga.

Park o pow. 11,2 ha swoim zasięgiem obejmuje bastion IV, wał ziemny rawelinu, słoniczoło, nadszaniec i fosę. Posiada częściowo geometryczny układ powiązany osiami z miastem. Główne elementy układu to dwa skrzyżowane tzw. partery.

 

 

KOŚCIÓŁ OO. Franciszkanów p.w. Zwiastowania NMP

 

Wzniesiony w stylu barokowym z fundacji II ordynata Tomasza Zamoyskiego i jego żony Katarzyny był największą świątynią w Zamościu (56 m długości i 29 m szerokości) i jedną z wybitniejszych budowli sakralnych XVII w. w Polsce. Posiadał bardzo bogaty wystrój elewacji zaprojektowanych przez Jana Michała Linka. Po likwidacji zakonu franciszkanów w 1784r. przez Austriaków, kościół stracił na wiele lat funkcję sakralną. W 1895r. utrącono szczyty i obniżono cały gmach, a nawę główną podzielono na 3 kondygnacje. W 1993 r. przywrócono funkcję sakralną obiektu.

 

 

KOŚCIÓŁ p.w. Św. Mikołaja

 

Dawna cerkiew grecko-ruska i bazyliańska, wzniesiona w latach 1618 –1631 wg projektu Jana Jaroszewicza, oraz Jan Wolffa, który był autorem dekoracji. Z uwagi na lokalizację przy fortyfikacjach, świątynia miała charakter obronny. W latach 1690-98 dobudowano wieżę o wysokości 38 m, zwieńczoną późnobarokowym hełmem. Malownicza bryła dawnej cerkwi łączy elementy charakterystyczne dla cerkwi mołdawskich z elementami architektury łacińskiej. Pod masywną czworoboczną kopułą z dekoracyjną latarnią znajduje się mała kwadratowa nawa poszerzona półkolistymi absydami. Sklepienia zdobione są bogatą dekoracją sztukatorską.

W kruchcie zachował się późnorenesansowy portal arkadowy z rozetami.

 

DOM CENTRALNY

 

Trzypiętrowy i czteroskrzydłowy gmach wzniesiono w latach 1910-1911 wg projektu Władysława Luchta dla II Zamojskiego Tow. Pożyczkowo-Oszczędnościowego. Ten nowoczesny obiekt oprócz biur posiadał salę kinowo - widowiskową, ekskluzywny hotel zwany „Centralką”, restaurację, księgarnie i sklepy. Na fasadzie Centralki umieszczona jest tablica „W tym domu mieszkał i tworzył Bolesław Leśmian, poeta 1878-1937”.

 

FURTA WODNA

 

Komunikacji pieszej na zewnątrz murów służyły również poterny, zwane furtami. Ukryte w wałach, sklepione kolebkowo ok. 10 m korytarze prowadziły pochylnią lub schodami z poziomu miasta do poziomu przedwala. Umieszczone były zwykle na osiach kurtyn, a powstały w czasie pierwszego etapu modernizacji twierdzy przez Jana Mallet-Malletskiego. W l. 1980-84 dokonano rekonstrukcji furty wraz z kurtyną.

 

 SEMINARIUM DUCHOWNE

 

Dwupiętrowy gmach wzniesiony w drugiej połowie w. XVII z fundacji ordynatowej Katarzyny z Ostrogskich Zamoyskiej. Jest najstarszym przykładem architektury barokowej na terenie miasta z charakterystyczną fasadą opiętą korynckimi pilastrami w tzw. „wielkim porządku”.

 

 

KAMIENICA TATUŁOWICZOWSKA

 

Powstała w l. 20 XVII w. i pozostawała nieprzerwanie prawie 170 lat w posiadaniu jednej rodziny – Ormian Tatułowiczów . Z przełomu XVI/XVII w. pochodzi półkolisty profilowany portal z rozetami oraz kartuszem z gmerkiem Murata Kerimowicza. W fasadzie zachowały się rzygacze attyki (wnęki). Prace konserwatorskie prowadzone w 1956 roku przywróciły pierwotny układ pomieszczeń na parterze.

 

 

KAMIENICA BIRKOWSKIEGO

 

Zwana także Akademicką, wzniesiona w l.1600-16 jako jędnopiętrowa przez Szymona Birkowskiego, profesora medycyny Akademii Zamojskiej. Jest to jedna z ciekawszych kamienic pod względem architektonicznym. Na szczególną uwagę zasługuje zachowany układ pomieszczeń oraz 2 manierystyczne portale.

 

KAMIENICA MORANDOWSKA I

 

W 1582r. postawiono tu prawdopodobnie pierwszy w Rynku drewniany dom dla Bernarda Moranda

a on sam wystawił tu następnie kamienicę. W l. 1956-57 nadbudowano II piętro. Skromne elewacje zwracają uwagę jedynie 14 małpkami w płaskorzeźbionych zwieńczeniach okien. Zachował się częściowo pierwotny detal: płaskorzeźbiony wąski fryz z wicią roślinną na fasadzie od strony Rynku oraz fryz nadokienny I piętra na elewacji bocznej.

 

ŻYDOWSKIE JATKI

 

Wybudowane na początku XX w. Ten trójskrzydłowy obiekt z podcieniami i żeliwnymi kolumienkami korynckimi mieścił 15 sklepów z piwnicami, stróżówkę, studnię, kuchnię i sanitariaty. Dziś funkcjonują tu sklepy różnej branży przemysłowej.

 

 

KOŚCIÓŁ p.w. ŚW.KATARZYNY

 

Wybudowany w latach 1680-1686 wg projektu J. M. Linka, pod wezwaniem św. Piotra z Alkantary. W latach 1925-1926 przeprowadzono remont kościoła, który pod nowym wezwaniem (czyli św. Katarzyny) stał się kościołem rektoralnym. W czasie ostatniej wojny w podziemiach świątyni przechowywany był obraz Jana Matejki – „Hołd Pruski”, przywieziony tu z Krakowa i ukryty przed Niemcami. Obecny wygląd kościół zawdzięcza rekonstrukcji przeprowadzonej pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Odtworzono wtedy m.in. szczyty i dzwonnicę.

 

 

 

KAMIENICA NR 1

 

Było to centrum dzielnicy żydowskiej ciągnącej się na wschód od Rynku Solnego. W 1588r. Jan Zamoyski wydał na ręce Mosze de Mosse Cohena przywilej dla Żydów sefardyjskich pozwalający na osiedlanie się w tej dzielnicy oraz na wzniesienie murowanej bożnicy, łaźni i szkoły.

 

 

D. DOM RABINA

 

Piętrowa kamienica wybudowana w XVII w. Była własnością społeczności żydowskiej do II wojny światowej. Ozdobą jest oryginalny fryz nad podcieniem (wić roślinna z dzbanem).

 

DOM MYKWY

 

Czyli łaźni żydowskich, pochodzący z XVIII w., z piętrową fasadą, wzniesiony został po 1877 roku. We wnętrzu obszernej i wysokiej sali zachował się dawny basen do rytualnych kąpieli. Sala przykryta jest sklepieniem kolebkowym z lunetami. Jest to jedna z nielicznych w Polsce oryginalnych budowli tego typu.

 

KATEDRA

 

Kolegiata od 25 marca 1992 r. Katedra. Ufundowana przez Jana Zamoyskiego, I ordynata, kanclerza i hetmana wielkiego koronnego. Budowniczym świątyni w latach 1587-1598 był architekt włoski Bernardo Morando. Świątynia pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła /45m dł.,30m szer., wys. nawy głównej 20 m / należy do najokazalszych oraz najpiękniejszych budowli sakralnych w polskiej architekturze nowożytnej. Zachowała swój pierwotny wystrój wnętrz i bogactwo renesansowych dekoracji. Oglądamy rokokowe tabernakulum z XVIII w. w ołtarzu głównym, obrazy mistrzów włoskich i polskich oraz barokowe sztukaterie, płytę nagrobną Jana Zamoyskiego i nagrobek XIV ordynata Tomasza Zamoyskiego. Pod kaplicą w podziemiach katedry znajdują się krypty grobowe z prochami szesnastu ordynatów Zamoyskich i ich rodzin. W bocznej kaplicy od 1803r. znajduje się łaskami słynący obraz Matki Boskiej Odwachowskiej.

 

 

 

PAŁAC ZAMOYSKICH

 

Pierwotna rezydencja wzniesiona przez Jana Zamoyskiego w latach 1579-1586 wg projektu Bernarda Moranda, zamykała od zachodu główną oś miasta, od którego oddzielona została własnymi bastejowymi obwarowaniami. Pałac stanowił jednopiętrowy budynek „przedni” o długości 60 m, który posiadał o frontu monumentalne dwuskrzydłowe schody prowadzące na I piętro. Nad pałacem górowała czworoboczna wieża – belweder z tarasem widokowym. W XVIII w. rezydencja uległa późnobarokowej przebudowie. Obniżoną i pozbawioną attyki wieżę zwieńczono trójkątnym szczytem z rzeźbami na narożach. Korpus pałacu otrzymał wyniosłe dachy mansardowe i został połączony piętrowymi galeriami z oficynami tylnymi. Od frontu dobudowano dwa boczne pawilony oraz długie parterowe oficyny. Od 1809 r zespół przestał być siedzibą ordynatów i w 1821r sprzedano go wraz z miastem Skarbowi Państwa. Bogate niegdyś wyposażenie uległo zniszczeniu w trakcie przebudowy dokonanej po 1831 r. na szpital wojskowy. Po uzyskaniu niepodległości w 1918r. pomieszczenia pałacu przekazano instytucjom sądowym.

 

 

ROTUNDA – Mauzoleum Martyrologii Zamojszczyzny

 

Działobitnia wzniesiona w latach 1825-31 jako stanowisko obronne wysunięte na 500 m na południe od murów miasta. Potężne mury w kształcie pierścienia o średnicy 54 m z dziedzińcem wewnętrznym są wysokie na 9,5 m i zaopatrzone w okna strzelnicze. Działobitnię łączyła z miastem osłonięta wałami droga, wraz z którą oblewała je fosa szer. ok. 6 m. Do 1939r. obiekt pełnił rolę prochowni. W 1940r. urządzono tu więzienie śledcze gestapo dla przedstawicieli inteligencji z Zamojszczyzny. Wg szacunkowych danych rozstrzelano i spalono tu ciała ok. 8 tys. więźniów. Na cmentarzu wokół Rotundy spoczywają prochy ponad 45 tys. osób. W kwietniu 1947 r. otwarto Mauzoleum Martyrologii Zamojszczyny - Muzeum Rotunda.

 

 

RYNEK SOLNY

 

Jeden z dwu analogicznych mniejszych rynków na poprzecznej osi miasta, prawdopodobnie nigdy nie osiągnął idealnego kształtu (50 x 50 m). Nazwa jego pochodzi od handlu składowaną tu solą, sprowadzaną z Drohobycza i Wieliczki. Był to od początku plac targowy. Posiada różnorodną zabudowę. Najciekawsze kamieniczki znajdują się wzdłuż ul. Zamenhofa. Zwraca uwagę kamienica narożna, zdobiona na całej szerokości fryzem podokiennym z motywem wici roślinnej wychodzącej z dzbana. W 1829r., po wyburzeniu kilku domów, na tyłach ratusza urządzono plac musztry.

 

RYNEK WODNY

 

Położony jest na poprzecznej osi miasta na południe od Rynku Wielkiego. Ma kształt prostokąta o wymiarach 50x70 m. Rynek ten nigdy nie pełnił funkcji handlowej, przewidziany do zabudowy rezydencjonalnej. Nazwę otrzymał od sąsiedztwa z terenami zalewowymi. Nie zachowały się domy podcieniowe, widoczne na obrazie bukowińskim, potwierdzone badaniami terenowymi. Od XIX w. posiada on obecny, nie pokrywający się z dawnym rynkiem, kształt prostokąta.

 

SYNAGOGA

 

Jedna z najpiękniejszych żydowskich świątyń w Polsce epoki Odrodzenia. Wybudowana ok. 1610r. w stylu późnego renesansu. Część główną stanowiła wielka sala modlitewna (11,5 x 12,2 m). Sklepienie sali tworzy wyniosła czasza z profilowanymi żebrami. Jeszcze w XVII w. dobudowano dwa babińce. W czasie okupacji niemieckiej nastąpiły poważne zniszczenia bożnicy. Babiniec północny został uszkodzony, a południowy zlikwidowany. Wnętrze bożnicy ogołocono z wyposażenia liturgicznego. Po wyzwoleniu budynek poddano generalnemu remontowi, m.in. odtworzono babiniec południowy. W latach siedemdziesiątych XX w. w ramach renowacji obiektu odtworzono attyki, poddano konserwacji sztukaterie i odsłonięto polichromie.

 

 

 

BASTION VII

 

Dzieło fortyfikacyjne umieszczone na załamaniu obwarowań twierdzy. Celem jego było dodatkowe wzmocnienie obrony umocnień. Ma kształt pięcioboku, oskarpowanego murem. Czoła bastionu mają 71 i 77 m długości. W I poł. XIX w. gruntownie przebudowany. Cofnięte barki zostały zabudowane kazamatami. Wewnątrz znajdują się galerie strzelnicze. Bastion został zniszczony w 1866 r. w czasie likwidacji twierdzy. W latach 1977-1984 został zrekonstruowany w postaci XIX-wiecznej. W szpicu bastionu umieszczony był dawniej kartusz herbowy Tomasza Zamoyskiego /obecnie na schodach ratusza/.

 

 

NADSZANIEC BASTIONU VI

 

Nazywany też kawalerem. Wzniesiony w latach 1825-1830 budzi zainteresowanie nie tylko potężną bryłą , ale też jako cenny i rzadki na ziemiach polskich zbytek architektury militarnej doby napoleońskiej. Posadowiony na szyi bastionu stworzył nowoczesny węzeł obronny Twierdzy Zamość. Wymiary: dług. 105 m, szer. 36 m i wys. 13m. Pełnił również funkcje koszarowe.

 

 

ZESPÓŁ KLASZTORNY KLARYSEK

 

Kościół murowany w stylu barokowym wybudowano z fundacji Anny Zamoyskiej z Gnińskich, żony IV ordynata Marcina, wg projektu architekta J. M. Linka. Fasada kościoła znajdowała się od strony Rynku Wodnego. W 1757r. Jan Jakub Zamoyski ufundował trójskrzydłowy, jednopiętrowy budynek klasztorny, dobudowany do kościoła. W 1817r. zespół klasztorny przebudowano na cele świeckie. Skuto wówczas ozdoby kościelne m.in. 2 szczyty, rozebrano sygnaturkę, a wnętrze świątyni podzielono stropem. W okresie międzywojennym mieściła się tu komenda policji. Obecnie obiekt jest remontowany na potrzeby Państwowej Szkoły Muzycznej im. K. Szymanowskiego.

 

 

D. KLASZTOR BONIFRATRÓW

 

W roku 1657 sufragan chełmski, biskup Mikołaj Świrski sprowadził do Zamościa bonifratrów. On też ufundował im drewniany klasztor wraz z kościołem, gdyż zakon ten powołano do pielęgnowania chorych. W latach 1756 – 73 Jan Jakub Zamoyski ufundował murowany klasztor wg projektu Jerzego de Kawe. Całość założenia wieńczył znajdujący się w pd. wsch. narożniku kościół p.w. Św. Krzyża. Sławę klasztoru niósł słynący łaskami obraz Matki Boskiej Bonifraterskiej i studzienka z „cudowną wodą” o właściwościach leczniczych. Klasztor został skasowany w 1784 r. Obecna nazwa zespołu „Podkarpie” sięga korzeniami do połowy XIX w., kiedy mieścił się tu dom zajezdny „ Pod Karpiem” .

 

 

 KAMIENICA KINASTA

 

Została wzniesiona przed 1603, własność Wilhelma Bolla. Wyróżnia się pięciookienną fasadą z 3 wąskimi, niskimi arkadami podcienia. Z bogatej wolffowskiej manierystycznej dekoracji na fasadzie został płaski fryz podokienny złożony z prostokątnych i owalnych tablic spiętych motywem okuciowym. W sieni na kolebkowo-krzyżowym sklepieniu sztukaterie żebrowe o układzie geometrycznym z maskami ludzkimi i rozetami.

 

 

KAMIENICA BERNEGO

 

To jedna z pierwszych kamienic murowanych w Zamościu, wzniesiona ok. 1590 przez Greka Manuellego Masapetę. Zachowany wczesnobarokowy portal kamienny w podcieniu z arkadą wejściową ujętą doryckimi kolumnami i z belkowaniem o bogatym kartuszowo-wywijanym zwieńczeniu. Przy portalu po lewej stronie fragment renesansowych odrzwi z pierwszej fazy budowy.

 

GENERAŁÓWKA

Piętrowy, neorenesansowy pałacyk, wzniesiony w latach 1878-1882 dla rosyjskiego komendanta garnizonu zamojskiego, wg proj. architekta Władysława Siennickiego. Wewnątrz reprezentacyjna klatka schodowa.

 

KAZAMATY BASTIONU I

 

W pierwszym kształcie zbudował go Bernardo Morando w latach 1596-1600. Miał bronić dostępu od strony południowo-wschodniej. Unowocześnienia dokonał w latach 1618-1623 inż. wojskowy, który we flankach bastionu wybudował kazamaty ze strzelnicami do prowadzenia ognia wzdłuż murów kurtyny .Mimo ogromnych zniszczeń pozostały skarpy bastionu i wały ziemne nad kazamatami.

 

Galeria zdjęć

• 

powrót